ZHRWśród zabiegania przedświątecznego, w ogromie zbiórek, planowania zimowisk, codziennej pracy, zakupów, mogło zabraknąć nam i naszym harcerkom i harcerzom czasu na duchowe przygotowanie się do świąt. Przypomnijmy sobie zatem znaczenie najważniejszych zwyczajów świątecznych, a także przypomnijmy sam obrzęd spotkania opłatkowego
TRADYCJA POSTU
Tradycyjnie w Polsce w wigilię Bożego Narodzenia zachowywany jest ścisły post. Nie jest on już nakazany przez Kościół, jednak go zachowujemy. Post polegał na wstrzemięźliwości od mięsa i tłuszczów zwierzęcych oraz na ilości, gdyż dopiero po zachodzie słońca, zgodnie z praktyką dawnych chrześcijan spożywa się obiad postny. Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, trwa aż do północy. Natomiast post ilościowy trwa tradycyjnie, aż do ukazania się wieczornej gwiazdy – to na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej, o której mówi św. Mateusz, a którą, gdy ujrzeli Mędrcy, bardzo się uradowali (Mt 2,10). Jest to liturgiczny początek oczekiwanego dnia świętego. Obecny zwyczaj całodziennego postu, jaki istnieje tylko w Polsce, jest pozostałością dawnego charakteru pokutnego Adwentu, który obchodzony był na wzór Wielkiego Postu.
TRADYCJE PRZY STOLE – warto zachować je na zbiórce opłatkowej drużyny
– Powszechnie zachowywany jest zwyczaj wkładania siana pod obrus na stole, przy którym będzie spożywana uroczysta wieczerza wigilijna. W dawnych wiekach i w różnych częściach Polski zwyczaj ten różne przybierał formy. Przypomina on nam ubóstwo groty betlejemskiej i Maryi, która złożyła narodzonego Chrystusa na sianie w żłobie.
– Trudno ustalić genezę zostawiania wolnego miejsca przy wigilijnym stole. Przeznaczone jest ono dla przygodnego gościa, którego w ten sposób traktuje się rodzinnie. Pozostawiając wolne miejsce przy stole wyrażamy serdeczną pamięć o naszych bliskich i drogich, którzy nie mogą świąt spędzić razem z nami. Wolne miejsce przy stole oznaczać może również członka rodziny, który zmarł lub też w ogóle pamięć o wszystkich zmarłych z rodziny, o harcerzach i skautach rozsianych po całym świecie…
– Najważniejszym momentem wieczerzy wigilijnej w Polsce jest obrzęd łamania się opłatkiem. Opłatki były wypiekane na plebaniach i w klasztorach i roznoszone po domach. Nie można było ich nabyć w markecie. To miało swoją głęboką wymowę i stanowiło wyraz jedności ze wspólnotą parafialną – dlatego warto, aby drużynowy skorzystał z tych opłatków. Obrzęd łamania się opłatkiem następuje po modlitwie i złożeniu sobie życzeń, a więc na samym początku zbiórki opłatkowej/wieczerzy wigilijnej, gdy ukaże się pierwsza gwiazda na niebie.
OBRZĘDY ZBIÓRKI OPŁATKOWEJ
Zbiórka opłatkowa/wieczerza wigilijna ma charakter wybitnie religijny. Przeżywanie jej w duchu jedności, wspólnoty i miłości głęboko zapada w serca naszych wychowanków, przybliża im klimat nocy betlejemskiej i pozostawia najpiękniejsze wspomnienia.
Postarajmy się więc, aby ten wieczór był bardzo duchowy. Na centralnym miejscu w miejscu zbiórki ustawmy żłóbek z Dzieciątkiem Jezus. Stół nakryjmy białym obrusem, a na jego środku połóżmy opłatek, krzyż harcerski, obok świecę np. z Caritasu i otwartą księgę Ewangelii. Proponuję następujące obrzędy wieczerzy wigilijnej, którym powinna przewodniczyć odpowiednio drużynowa/y lub ktoś ważny dla drużyny, starszy. Słowa modlitw odmawiamy powoli. Możemy zacząć wspólnie śpiewaną kolędą.
Drużynowa/y:W imię Ojca, i Syna i Ducha Świętego.
Wszyscy:Amen.
D.W 42 roku panowania Oktawiana Augusta, cesarza rzymskiego, gdy w całym świecie nastał pokój, zechciał Jezus Chrystus, świat uświęcić przez swoje błogosławione przyjście. Dlatego święcimy dziś narodzenie Pana naszego Jezusa Chrystusa. Z głęboką wiarą, jak to czynili nasze harcerki i nasi harcerze, posłuchajmy słów Ewangelii opisującej to najradośniejsze dla całej ludzkości wydarzenie narodzin Syna Bożego.
Z Ewangelii wg św. Łukasza (może przeczytać np. przyboczna/y) (Łk 2, 1-14)
W owym czasie wyszło rozporządzenie Cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym państwie. Pierwszy ten spis odbył się wówczas, gdy wielkorządcą Syrii był Kwiryniusz. Wybrali się więc wszyscy, żeby się zapisać, każdy do swego miasta. Udał się także Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawidowego, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i rodu Dawida, żeby się dać zapisać z poślubioną sobie Maryją, będącą w stanie odmiennym. Kiedy tam przebywali, nadszedł dla Maryi czas rozwiązania. Porodziła swego pierworodnego Syna, owinęła Go w pieluszki i położyła w żłobie, dlatego że miejsca dla nich nie było w gospodzie.
Otóż w tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swą trzodą. Naraz stanął przy nich anioł Pański i jasność Pańska zewsząd ich oświeciła, tak że bardzo się przestraszyli. Lecz anioł rzekł do nich: «Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam wielką radość, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, czyli Mesjasz Pan. A to będzie znakiem dla was: Znajdziecie Niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie». I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: «Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania». Oto Słowo Pańskie.
W.Chwała Tobie, Chryste.
D.Radość i jasność Chrystusowego światła ogarnia dziś i jednoczy we wspólnotę cały świat i naszą drużynę. Wsłuchajmy się w słowa Jana Pawła II: Kiedy nadchodzi wieczór wigilijny, spotykamy się przy wigilijnym stole rodzinnym, aby połamać się opłatkiem, składając sobie wzajemnie życzenia. Tak więc umiłowani Bracia i Siostry, niech każdy z was rośnie duchowo z tajemnicy Bożego Narodzenia w swoim człowieczeństwie i w swoim chrześcijaństwie. Niech Bóg, który stał się Człowiekiem, będzie natchnieniem i pomocą do wszelkiego dobra i do walki z wszelkim złem. Niech będzie umocnieniem dla Małżeństw i Rodzin, niech pokazuje drogę Młodzieży, niech wspiera cierpiących i opuszczonych, niech daje dojrzałą mądrość i miłość tym, którzy doszli już do późnych lat życia. Te słowa papieża, będą i moimi życzeniami dla nas wszystkich. A ponadto radość i pokój, które wyśpiewali aniołowie nad stajnią w Betlejem, niech będą stale udziałem naszej drużyny ( i ew. naszych rodzin) . Niech w niej gości również wzajemna miłość i serdeczność, której wyrazem jest biały opłatek. Teraz podzielimy się nim z miłością. (Tu następuje łamanie się opłatkiem i przekazanie sobie znaku pokoju)
Następnie, przed rozpoczęciem dzielenia się opłatkkiem ogarniamy modlitwą cały świat.
D.W noc wigilijną otwiera się ogromna księga pielgrzymstwa narodu, który dziś wędruje duchem ze wszystkich zakątków świata do własnego domu rodzinnego i do Betlejem. Wiarą zespoleni wołajmy do Chrystusa:
D.Chryste, który przyszedłeś na ziemię, aby wszyscy byli jedno, zgromadź całą ludzkość w jedną rodzinę kochających się Twoich dzieci. Ciebie prosimy…
W.Wysłuchaj nas Panie.
D.Chryste, prosimy za papieża Benedykta XVI, niech w zdrowiu, Twojej łasce i powszechnej miłości służy całemu światu, podbijając serca ludzi dla Ciebie. Ciebie prosimy…
W.Wysłuchaj nas Panie.
D.Chryste, Ty dałeś nam naszą drużynę (można wymienić nazwę), wspieraj naszą drużynową/wego, przyboczne/ych, zastępowe/ych, harcerki/y, cały ruch harcerski w Polsce, aby rozwijali się dzięki Twej sile i wsparciu. Ciebie prosimy…
W.Wysłuchaj nas Panie.
D.Chryste, który miałeś wielu przyjaciół na ziemi, prosimy za naszych rodziców, przyjaciół harcerki i harcerzy błogosław im na drogach ich życia. Ciebie prosimy…
W.Wysłuchaj nas Panie.
G.Synu Boży, który zstąpiłeś na ziemię, aby wszystkich zaprowadzić do nieba, przyjmij dzisiaj zmarłych z naszych rodzin, zmarłe harcerki i harcerzy. Ciebie prosimy…
W.Wysłuchaj nas Panie.
Wszyscy odmawiają Ojcze nasz…
D.Chryste, nasz Zbawicielu, który zająłeś ostatnie miejsce na tej ziemi i dałeś nam wzór życia w miłości, prosimy: zamieszkaj w naszej drużynie (i ew. w naszych rodzinach) i jednocz nas w Twej miłości. A teraz błogosław te dary, które z wdzięcznością będziemy spożywali. Który żyjesz i królujesz na wieki wieków.
W.Amen
W czasie wieczerzy wigilijnej śpiewamy kolędy, słuchamy płyt i nagrań o tematyce Bożego Narodzenia. Na zakończenie zbiórki modlimy się.
D.Dziękujemy Ci, Boże, nasz dobry Ojcze, za Syna Twego Jezusa Chrystusa, złożonego na sianie, dziękujemy za miłość wszystkich ludzi, za ten błogosławiony wieczór i dary, które spożywaliśmy.
W. Amen
opr. o. hm. Marcin Wrzos HR
