Adam Paczyna26 marca 1943 r. doszło do jednej z najgłośniejszych akcji zbrojnych polskiego podziemia, znanej jako akcja pod Arsenałem. Grupy Szturmowe Szarych Szeregów, po wcześniejszym rozpoznaniu i rozplanowaniu działań o kryptonimie „Meksyk II”, uwolniły z transportu na Pawiak 21 polskich więźniów, w tym Jana Bytnara „Rudego”. Była to zarazem pierwsza tak spektakularna akcja uliczna polskiego ruchu oporu.
Jan Bytnar „Rudy”, jeden z głównych dowódców Szarych Szeregów, został aresztowany przez Gestapo 23 marca 1943 r., po wcześniejszym zatrzymaniu przez Niemców Henryka Osowskiego „Heńka”. To wydarzenie stało się bezpośrednią przyczyną zaplanowania i realizacji akcji pod Arsenałem. Niemiecka rewizja w mieszkaniu „Rudego” mogła obciążyć wiele osób, dlatego konieczne było szybkie działanie. Jeszcze tego samego dnia Tadeusz Zawadzki „Zośka” otrzymał informację, że „Rudy trafił do więzienia Pawiak. Opracował zatem wstępny plan ataku, „Meksyk I”, i zwołał grupę bojową. Akcję jednak odwołano ze względu na brak jej zatwierdzenia przez dowództwo Kedywu.
„Rudy” po zatrzymaniu był poddawany brutalnym przesłuchaniom, które bezpośrednio zagrażały jego życiu i stwarzały ryzyko dekonspiracji. Kolejną próbę odbicia Bytnara z transportu zaplanowano na 26 marca. W brawurowym ataku miało uczestniczyć 28 członków Grup Szturmowych Szarych Szeregów, zgrupowanych w czterech sekcjach, pod dowództwem Stanisława Broniewskiego „Orszy”. Plan zakładał przede wszystkim unieruchomienie ciężarówki za pomocą butelek z benzyną. Atakujących mieli ubezpieczać strzelcy uzbrojeni w karabiny stern i granaty. Miejsce akcji było nieprzypadkowe – chodziło o możliwie jak największą odległość od siedziby Gestapo.
Tym razem plan „Meksyk II” został zatwierdzony przez Kedyw. Po potwierdzeniu, że wśród więźniów przewożonych na przesłuchanie jest „Rudy”, rozpoczęła się koncentracja sił w rejonie ulic Długiej, Bielańskiej i Nalewki. Szturm nastąpił o godzinie 17:30, a cała akcja i wymiana ognia zakończyła się kwadrans później. Ostatecznie udało się oswobodzić 21 polskich więźniów, w tym „Rudego”. Po stronie polskiej na miejscu zginęły trzy osoby, w tym jeden z więźniów, a kolejna została zakatowana podczas śledztwa; było też trzech rannych. Bilans strat niemieckich to cztery ofiary śmiertelne i dziewięciu rannych. Cztery dni później – wskutek odniesionych ran – „Rudy” zmarł. W ramach odwetu za akcję pod Arsenałem Niemcy rozstrzelali 140 więźniów Pawiaka – Polaków i Żydów.
Główną osią Rajdu Meksyk 2023 była gra terenowa, oparta na geocachingu. Celem było wykonanie jak największej ilości zadań takich jak np.: wykradzenie niemieckiej tablicy spod pomnika Kopernika, złożenie i rozłożenie broni w jak najkrótszym czasie, czy odegranie Akcji pod Arsenałem, w której patrole wykonywały rozmaite zadania m. in. z pierwszej pomocy, przygotowania pojazdu bojowego oraz strzelectwa, jednocześnie przeżywając wydarzenia sprzed 80 lat i odwiedzając kluczowe lokalizacje związane z operacją Meksyk II.
Po emocjonującej grze harcerki i harcerze w klubie Nieba wzięli udział w debacie o współczesnym patriotyzmie wraz z wyjątkowymi gośćmi: Panią Elizą Dzwonkiewicz – Konsulem Generalny RP we Lwowie, Panem płk. Markiem Pietrzakiem – Dowódcą 18 Stołecznej Brygady Obrony Terytorialnej oraz hm. Karolem Siergiejem – Przewodniczącym Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. Spotkanie prowadziła hm. Małgorzata Siergiej – Wiceprzewodnicząca ZHR.
Na tym jednak nie kończyły się atrakcje sobotniego wieczoru rajdowego, bowiem atmosferę rozgrzał Teatr Muzyczny Od Czapy ze swoimi niezakazanymi piosenkami oraz zespół Luxtorpeda z patriotycznymi kawałkami muzycznymi w mocniejszym brzmieniu.
Sobotni wieczór rajdowy zakończył kominek prowadzony przez Komendantkę phm. Magdalenę Fudała-Jancdlę i wszystkich Patrolowych. Gościem specjalnym był hm. Paweł Zarzycki – były Przewodniczący Środowiska Mokotowskiego im. Szarych Szeregów, pomysłodawca Rajdów Meksyk, były Naczelnik Organizacji Harcerzy ZHR, który stawiał pytania o postawę, jaką powinni wykazywać wobec znaków czasu, instruktorzy ZHR, czego oczekuje od nas dziś Ojczyzna i Bóg.
Niedzielę rozpoczął pod Arsenałem uroczysty apel kończący Rajd Meksyk 2023, na którym wyłoniono zwycięzcę Rajdu – 10 BydgoskąDrużynę harcerek „Callis” im. Danuty Siedzikówny „Inki”.
Później spotkaliśmy się na wspólnym apelu z Rajdem Arsenał organizowanym przez Związek Harcerstwa Polskiego, gdzie po wspólnym: Czuwaj! kolumna 1500 harcerek i harcerzy z ZHP, ZHR, ZHP na Litwie oraz harcerzy z Norwegii przedefilowała przez Warszawę.
Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich” – ta myśl przewodziła homilii podczas mszy św. z okazji 80 rocznicy Akcji pod Arsenałem w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie, podczas której uczestnicy Rajdu Meksyk 2023 modlili się za Bohaterów operacji Meksyk II oraz za harcerki i harcerzy, którzy odeszli na Wieczną Wartę.
„Rajd Meksyk 2023 ”
Projekt współfinansowany z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Termin realizacji 22.03.2023 – 31.03.2023 r.
Zadanie publiczne realizowane w zakresie podtrzymywania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej
Tytuł projektu „Rajd Meksyk 2023”
Wartość dofinansowania 20 000 zł
Całkowity koszt zadania 22 000 zł
„Rajd Meksyk 2023 – w 80 rocznicę Akcji pod Arsenałem”
Projekt dofinansowany z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Termin realizacji 01.02.2023 – 30.04.2023 r.
Zadanie publiczne realizowane w ramach programu „Miejsca pamięci i trwałe upamiętnienia w kraju”
Tytuł projektu „Rajd Meksyk 2023 – w 80 rocznicę Akcji pod Arsenałem”
Wartość dofinansowania 68 800 zł
Całkowity koszt zadania 86 000 zł
