Anastazja StępieńW Republice Południowej Afryki czas płynie inaczej. To właśnie tam, tysiące kilometrów od Polski, druhny phm. Joanna Grzybek HR i phm. Natalia Mika HR uczestniczyły w 8. edycji projektu „Harcerska Afryka 2025. Czuwamy! Polskie dziedzictwo w RPA”, realizowanego przez Fundację 20 dzięki wsparciu Instytutu Polonika.
W Republice Południowej Afryki czas płynie inaczej. To właśnie tam, tysiące kilometrów od Polski, druhny phm. Joanna Grzybek HR i phm. Natalia Mika HR uczestniczyły w 8. edycji projektu „Harcerska Afryka 2025. Czuwamy! Polskie dziedzictwo w RPA”, realizowanego przez Fundację 20 dzięki wsparciu Instytutu Polonika.
Głównym celem tegorocznej edycji: odnaleźć, opisać i zachować pamięć o Polakach, którzy w czasie wojny znaleźli schronienie w Afryce.
To właśnie tutaj, na południowym krańcu kontynentu, rozegrała się jedna z mniej znanych, ale niezwykle poruszających kart naszej historii. Historia polskich dzieci, Sybiraków, harcerzy i rodzin, które po długiej tułaczce znalazły dom pod afrykańskim słońcem.
Spotkania z pamięcią
Podczas kilkutygodniowej wyprawy wolontariusze odwiedzili Johannesburg, Pretorię, Kapsztad i Oudtshoorn. Rozmawiali z przedstawicielami Polonii, potomkami Sybiraków i ludźmi, którzy od lat przechowują polskie pamiątki w swoich domach. W ich wspomnieniach powracały obrazy z lat 40. – sierocińce, szkolne mundurki, harcerskie zbiórki prowadzone w języku ojczystym i modlitwy szeptane w cieniu palm. Druhny rejestrowały te opowieści z niezwykłą czułością. Każdy zapis, fotografia i skan dokumentu stawał się kolejnym elementem większej układanki, która dziś tworzy cyfrowe archiwum Polonii południowoafrykańskiej.
Podczas dokumentacji udało się opracować unikatowe zbiory, między innymi archiwum śp. Barbary Kukulskiej, wieloletniej prezes Zjednoczenia Polskiego w Johannesburgu, oraz kolekcję Stefana Hrabara, wnuka dyrektora polskiego sierocińca w Oudtshoorn.
Wśród zachowanych pamiątek znalazły się oryginalne mundury, proporczyki, sztandary, setki fotografii, a także dokumenty opisujące życie polskiej społeczności w Afryce.
Każdy z tych przedmiotów jest fragmentem większej opowieści, o odwadze, służbie i pamięci, która przetrwała ocean.
Jednym z najbardziej symbolicznych momentów wyprawy były uroczystości 80. rocznicy powstania polskiego sierocińca w Oudtshoorn – największego w całej Afryce.
To właśnie tam, w czasie II wojny światowej, setki polskich dzieci znalazły bezpieczny dom. W sercu miasta, tuż obok C.P. Nel Museum, odsłonięto nowy pomnik upamiętniający to niezwykłe miejsce i jego mieszkańców. W imieniu środowiska harcerskiego z Polski druhny złożyły wieniec, oddając hołd wszystkim, którzy budowali tę wspólnotę.
Ekspedycja Harcerskiej Afryki w RPA to także projekt filmowy i edukacyjny.
Wolontariusze przygotowali serię nagrań, które w nowoczesny sposób opowiadają o polskim dziedzictwie na kontynencie afrykańskim i idei wolontariatu międzynarodowego. Zebrane materiały już wkrótce staną się częścią cyklu prezentującego historię polskich uchodźców w Afryce z perspektywy współczesnych harcerzy.
Wyprawa do RPA nie była tylko misją historyczną.
Stała się doświadczeniem duchowym i wychowawczym, dowodem, że harcerska służba nie zna granic.
Bo służyć można na wiele sposobów: słuchając, dokumentując, rozmawiając, a przede wszystkim zachowując pamięć o tych, którzy tworzyli Polskę poza jej granicami.
Dzięki współpracy z Instytutem Polonika, Polonią południowoafrykańską i licznym partnerom projektu, kolejne pokolenia będą mogły poznać tą część naszej historii, daleką geograficznie, ale niezwykle bliską sercom.
