Cele wychowania ZHR

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej powstał w 1989 roku. Na płaszczyźnie ideowej i programowej jest kontynuatorem tradycji i myśli wychowawczej wielu pokoleń harcerek i harcerzy. Kontynuacja ta opiera się nie tylko na przyjęciu tradycji i spuścizny intelektualnej, ale także na czynnym zaangażowaniu harcerek i harcerzy, z których najstarsi złożyli Przyrzeczenie Harcerskie jeszcze w okresie dwudziestolecia międzywojennego.

Harcerski ideał wychowawczy został przedstawiony w postaci Prawa Harcerskiego. Źródłem tworzących go wartości jest Dekalog, a treść dziesięciu punktów Prawa stanowi rozwinięcie Przykazań Bożych, w tym najważniejszego – przykazania Miłości. Tekst Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego stosowany w ZHR pochodzi z roku 1936. Jego treść przez całe dziesięciolecia była elementem stanowiącym o tożsamości polskiego harcerstwa i świadczącym zarazem o jego aktualności w różnych okresach najnowszej historii Polski. Rozumienie treści zawartych w Prawie Harcerskim kształtowało się począwszy od źródeł harcerstwa wypływających m.in. z działalności organizacji moralno-wychowawczych i niepodległościowych (takich jak „Eleusis”, „Sokół” i „Zarzewie”), przez zaangażowanie całego harcerstwa w wojnie polsko-bolszewickiej w roku 1920, najświetniejsze lata ruchu harcerskiego w dwudziestoleciu międzywojennym, a także późniejsze okresy wielkich prób: okupacji hitlerowskiej (działalność Szarych Szeregów, Hufców Polskich czy Związku Koniczyn) oraz rządów systemu sowieckiego w Polsce, kiedy treści zawarte w Prawie Harcerskim pozwoliły przechować harcerskie ideały w sercach pełniących służbę Bogu i Polsce harcerek i harcerzy. Wielką rolę Prawo Harcerskie odegrało również w okresie odzyskiwania przez Polskę suwerenności, kiedy tekstem Prawa z 1936 roku posługiwali się harcerki i harcerze ze środowisk tworzących później ZHR: Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, Ruchu Harcerskiego, Niezależnego Ruchu Harcerskiego i innych niezależnych organizacji lat 80-tych. Ważną rolę w ponownym odczytaniu treści naszego Prawa miało nauczanie Ojca Świętego Jana Pawła II, który w trudnym czasie komunizmu i późniejszych przemian wskazał nam wspaniałą, choć niełatwą drogę prowadzącą do Prawdy, Dobra i Piękna, poprzez umiłowanie Boga, Polski i Bliźnich.

W sposób szczególny harcerska idea i metoda wychowawcza znajdują odzwierciedlenie w Przyrzeczeniu Harcerskim. Rota Przyrzeczenia rozpoczynająca się od słów „Mam szczerą wolę…” wskazuje na personalistyczny charakter harcerstwa, podkreśla wolność, godność i rangę osoby jako Dziecka Bożego obdarzonego wolną wolą, a nakaz pełnienia służby „całym życiem” warunkuje istnieniem płynącej z wnętrza człowieka szczerej woli.

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej podjął w latach dziewięćdziesiątych i kontynuuje do dziś zadanie propagowania harcerskich ideałów: Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego w środowiskach polskich na Wschodzie, gdzie wspiera od początku odtwarzające się harcerstwo na Litwie, Łotwie, Ukrainie, Białorusi, a także w Estonii, Mołdawii i Kazachstanie.

W gromadach zuchowych (najmłodszym poziomie wiekowym) rozpoczyna się pracę wychowawczą w oparciu o Prawo Zucha stanowiące dostosowaną do wieku odbiorców wykładnię tych samych prawd i ideałów, na których opiera się Prawo Harcerskie.

Rolę wartości chrześcijańskich w realizowanym w ZHR systemie wychowawczym, w sposób jednoznaczny opisuje jego Statut określający, iż instruktorami Związku mogą być wyłącznie chrześcijanie. Drogowskazem na drodze formowania chrześcijańskiego i ogólnoludzkiego jest Patron Harcerstwa bł. ks. podharcmistrz Stefan Wincenty Frelichowski. Wiele wskazań i zadań dla naszej pracy odnajdujemy w nauczaniu Ojca Świętego Jana Pawła II, szczególnie w Jego słowach kierowanych do młodych i do Harcerstwa.

Podstawy ideowe harcerskiego systemu wychowawczego opierają się na wyrażonej przez każdego członka Związku woli służby Bogu, Polsce i bliźnim. Tak rozumiana służba Bogu to identyfikowanie się z zasadami wyznawanej wiary i wypełnianie wynikających z niej obowiązków, służba Polsce oznaczająca powinności patriotyczne i obywatelskie, a także służba bliźnim oparta na poczuciu przynależności i współodpowiedzialności za wspólnoty, w których harcerka czy harcerz żyją – wspólnotę ogólnoludzką, narodową, lokalną i wreszcie najbliższą – rodzinę. Dzięki takiej postawie harcerze stają się użyteczni jako obywatele – czynni, odpowiedzialni, aktywni uczestnicy życia społecznego. Z nakazów służby bliźniemu wypływa również nakaz służby sobie rozumiany jako odpowiedzialność za własny, zgodny z ideałami harcerskimi rozwój.

Odwołując się do teorii pedagogicznych, podstawą wychowania harcerskiego jest personalizm chrześcijański, który bierze pod uwagę odrębność i jedyność osoby ludzkiej. W wymiarze pedagogicznym personalizm porządkuje relację pomiędzy samodoskonaleniem, służbą oraz celami wychowania i wyjaśnia, iż człowiek jest istotą potencjalną, a zatem dynamiczną. Oznacza to, że zawsze jest on w stanie postąpić o krok dalej na drodze realizacji swojego powołania. Człowiek zmierza ku pełni w sposób najdoskonalszy, gdy ofiarowuje siebie w służbie. Jednak by móc służyć drugiemu, by móc nachylić swoją wolną wolę ku bliźniemu, człowiek musi w pełni sobą rozporządzać, w pełni odpowiadać za siebie i swoje wybory. Temu celowi służy samodoskonalenie we wszystkich wymiarach: duchowym, emocjonalnym, intelektualnym, fizycznym i społecznym. Zatem człowiek nie inwestuje w siebie oprócz służby bliźniemu, lecz po to, by móc służyć jak najbardziej umiejętnie, odpowiedzialnie, niezawodnie, uczciwie, bezinteresownie.

Cele ideowo-wychowawcze ZHR – stowarzyszenia posiadającego status organizacji pożytku publicznego – zapisane są w Statucie ZHR, zaś zasady i metody ich realizacji określone są w regulaminach wewnętrznych określających ustrój i strukturę organizacji.